AI-geletterdheid is vanaf augustus afdwingbaar. Een cursus maakt nog geen geletterde organisatie.
Sinds 2 februari 2025 verplicht artikel 4 van de AI-verordening elke organisatie die AI gebruikt om te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij medewerkers. Op 2 augustus 2026 start het toezicht, en de Autoriteit Persoonsgegevens heeft het thema als prioriteit benoemd (AP, 2026). De vraag die bestuurders nu aan hun zoekmachine of AI-assistent stellen: hoe toon ik aan dat mijn medewerkers AI-geletterd zijn? De reflex is een e-learning inkopen en certificaten verzamelen. Begrijpelijk, maar geletterdheid die standhoudt bij een incident is rolgebonden, aantoonbaar en verankerd in hoe het werk is ingericht.
Op 2 augustus verandert niet de plicht, maar het risico
De verplichting zelf is niet nieuw: die geldt al sinds februari 2025. Wat verandert is dat vanaf 2 augustus 2026 de handhavingsstructuur van de AI-verordening in werking treedt. Toezichthouders krijgen dan formeel de bevoegdheid om op naleving toe te zien en op te treden.
Het Digital Omnibus-pakket, in juni 2026 definitief aangenomen, verschoof de zware verplichtingen voor hoog-risico-AI naar eind 2027 en 2028, maar liet artikel 4 ongemoeid. Wie uit dat uitstel afleidde dat ook geletterdheid kon wachten, leest de verkeerde samenvatting.
De plicht is bovendien breder dan veel organisaties denken: hij geldt niet alleen voor wie AI ontwikkelt, maar ook voor wie het alleen gebruikt. Een organisatie die uitsluitend Copilot of ChatGPT inzet, valt er dus ook onder.
Waarom een map vol certificaten de toets niet doorstaat
De wet schrijft geen cursus, examen of certificaat voor. Artikel 4 vraagt om maatregelen die passen bij de rol, de kennis en de context van medewerkers.
Precies daar wringt de standaardaanpak: een organisatiebrede e-learning bewijst dat iedereen dezelfde uitleg heeft gezien, niet dat de bezwaarbehandelaar weet wanneer ze een AI-samenvatting moet wantrouwen.
Wij verzorgen zelf trainingen via Spark Academy, dus deze constatering gaat tegen ons eigen belang in: een goede training is een startpunt, geen bewijs van geletterdheid.
Dat bewijs ontstaat pas wanneer kennis terugkomt in gedrag, en gedrag wordt gestuurd door hoe het werk is ingericht. Ruim de helft van de werknemers verbergt AI-gebruik weleens voor de werkgever, blijkt uit onderzoek van KPMG en de Universiteit van Melbourne (2025).
Een certificaat verandert daar niets aan.
Werkafspraken wel.
Wat moet wie kunnen?
Voor de meeste medewerkers volstaat een stevige basis: weten wat AI wel en niet kan, welke risico's het gebruik meebrengt en welke interne afspraken gelden.
Voor wie AI-uitkomsten gebruikt in besluiten over burgers, klanten of medewerkers ligt de lat hoger. Die moet uitkomsten kunnen beoordelen, durven afwijken en weten waar te escaleren.
Voor wie AI-toepassingen bouwt of inkoopt komen daar eisen bij rond kwaliteit, data en toezicht.
Begin daarom niet bij het cursusaanbod, maar bij een inventarisatie: waar wordt AI gebruikt, in welke processen, en welke rollen raken daaraan. Dat overzicht bepaalt wie wat moet kunnen.
In de uitvoeringspraktijk zien wij dat deze exercitie vaak meer oplevert dan de training zelf, omdat ze blootlegt waar verantwoordelijkheden nooit zijn belegd.
Aantoonbaar zonder papierwinkel
Aantoonbaarheid vraagt geen dossierkast.
In de kern volstaan drie dingen:
- een actueel overzicht van AI-gebruik en de betrokken rollen;
- een korte beschrijving per rolgroep van het vereiste niveau en de genomen maatregelen;
- bewijs dat die maatregelen leven.
Dat laatste zit in werkafspraken binnen teams, in geletterdheid als vast onderdeel van het inwerkprogramma en in het gesprek erover tijdens functioneringsgesprekken.
Wie het zo inricht, voldoet niet alleen aan artikel 4, maar bouwt iets dat blijft werken wanneer de technologie verandert.
Dat is het verschil tussen compliance en geletterdheid: het eerste toont u aan op papier, het tweede zien uw mensen terug in hun dagelijkse werk.
Reflectievraag
Welke aanpak kiest u, en houdt die stand als er iets misgaat?
